1. Хамгийн анх зээл олголтыг яаж шийддэг байв?
Зээлийн оноо үүсэхээс өмнө зээл олголт нь хувь хүний нэр хүнд, танил тал, ажил мэргэжил дээр тулгуурласан итгэлцлийн шийдвэр байсан. 18–19-р зууны үед зээлдүүлэгчид зээлдэгчийг өөрсдийн ажиглалт, туршлага дээр үндэслэн үнэлдэг байв. Энэ нь стандартгүй, субъектив шийдвэр гаргалтыг бий болгож, олон хүнд тэгш боломж олгодоггүй байлаа.
2. Зээлийн түүх бий болсон нь
19-р зууны сүүлээс эхлэн зээлийн мэдээллийг бичиж хадгалах анхны системүүд бий болж, зээлийн шийдвэр илүү баримтад суурилж эхэлсэн. Хүмүүсийн зээл авсан, төлсөн, хоцорсон мэдээллийг нэгтгэн “зээлийн лавлагаа” хэлбэрээр ашиглах болсон. Энэ нь зээлдүүлэгчдэд илүү бодит мэдээлэл өгч, субъектив шийдвэрийг багасгах эхлэл болсон.
3. Зээлийн оноо бий болсон нь
20-р зууны дунд үеэс статистик, математик загварт суурилсан зээлийн оноо бий болж, зээлийн үнэлгээ шинэ шатанд гарсан. 1989 онд анхны өргөн хэрэглээний онооны систем болох FICO® Score нэвтэрснээр зээлдэгчийн эрсдэлийг тоон хэлбэрээр хэмжих боломж бүрдсэн. Ингэснээр зээлийн шийдвэр илүү хурдан, нэг стандарттай, ил тод болсон.
4. Орчин үе: Зан төлөв ба өгөгдөл
Өнөөдөр зээлийн оноо зөвхөн зээлийн түүхээр хязгаарлагдахгүй, харин санхүүгийн зан төлөвийг бүхэлд нь үнэлдэг болсон. Төлбөрийн сахилга, зээлийн хэрэглээ, санхүүгийн дадал зэрэг олон хүчин зүйлсийг хамруулан дүгнэдэг. Шинэ технологийн тусламжтайгаар илүү их өгөгдлийг ашиглаж, илүү нарийвчлалтай үнэлгээ хийх боломж бүрдэж байна.
5. Монголд энэ өөрчлөлт ямар утгатай вэ?
Монголын эдийн засаг савлагаатай, орлогын тогтвортой байдал харьцангуй сул тул уламжлалт үнэлгээ бүх хүнийг зөв тодорхойлж чаддаггүй. Шинэ систем нэвтэрснээр санхүүгийн шийдвэрийг илүү шударга, ил тод болгох боломж бүрдэж байна. Энэ нь илүү олон хүнд санхүүгийн үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх чухал алхам юм.
6. Шинэ боломж: Зан төлөвт суурилсан үнэлгээ
Зан төлөвт суурилсан үнэлгээ нь хүнийг өнгөрсөн алдаагаар нь бус, одоогийн хандлага, сахилга батаар нь үнэлэх боломжийг олгодог. Энэ нь илүү бодит, илүү шударга үнэлгээ хийх нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Мөн өмнө нь зээлд хамрагдаж чадаагүй хүмүүсийг системд оруулах шинэ боломж нээгдэж байна.
7. Sainscore®: Зөвхөн оноо бус санхүүгийн шинэ соёл
Sainscore® нь зээлийн оноог ойлгомжтой, хүртээмжтэй болгох замаар санхүүгийн шинэ соёлыг бүрдүүлэхийг зорьж байна. Зээлийн онооны тусламжтайгаар хэрэглэгчид өөрийн санхүүгийн зан төлөвийг ойлгож, хянах боломжтой болдог. Ингэснээр санхүүгийн харилцаанд итгэлцэл, хариуцлага нэмэгдэнэ.
8. Ирээдүй: Санхүүгийн шинэ стандарт
Цаашид зээлийн оноо нь зөвхөн зээл авахад бус, санхүүгийн олон төрлийн шийдвэрийн суурь үзүүлэлт болж хөгжих хандлагатай. Хүмүүсийн санхүүгийн зан төлөв илүү хэмжигддэг, илүү ойлгогддог болно. Энэ нь санхүүгийн салбарт илүү тогтвортой, ил тод орчныг бүрдүүлж, шинэ стандарт бий болгоно.